او تجارب الامم است . مسكويه يا ابن مسكويه « 1 » كه به نقل ياقوت در 9 صفر 421 هجرى بدرود زندگى گفته از خاندانى ايرانى و زردشتى « 2 » بوده كه خود يا پدرش به دين اسلام درآمده و در دستگاه ابن عميد وزير و پسرش ابو الفتح به كار نويسندگى و دبيرى مىپرداخته مردى دانشمند و فرزانه و كتابدار و كتابدوست بوده است . مسكويه چنان كه خودش در تجارب الامم نوشته مدت هفت سال شبانه روز در خدمت ابن عميد وزير ركن الدوله سرپرستى كتابخانهء او را برعهده داشته و به همين جهت به « خازن » معروف شده است . پس از ابن عميد مسكويه در خدمت پسرش ابو الفتح درآمده و ظاهرا پس از او هم همچنان در دستگاه عضد الدوله پادشاه معروف ديلمى و پسرش بهاء الدوله به خدمت باقى مانده است . مسكويه بدون شك در تأليف كتابهاى خود از كتابخانهء بزرگ ابن عميد استفاده كرده است . ابن عميد يكى از وزيران باتدبير و هوشمند است كه گذشته از خردمندى و فرزانگى يكى از نويسندگان نامى و بزرگ زبان عربى نيز بوده است كه دربارهء او گفته‌اند « فن نويسندگى به عبد الحميد آغاز شد و به ابن عميد پايان يافت » . اين وزير به جمع كتاب علاقه‌اى وافر داشت به‌طورى كه در هر سفر چندين بار كتاب با خود برمىداشت ، وى كتابخانه‌اى بزرگ فراهم آورده بود و به آن بسى علاقه و دلبستگى داشت . وقتى در آشوبى كه سپاهيان خراسانى برپا ساختند خانه و اصطبلها و خزائن او را تاراج كرده و هرچه داشت به يغما بردند شب هنگام كه به خانه برگشت و در خانهء خود حتى تكه‌فرشى كه بر آن نشيند يا كوزه‌اى كه از آن آب بياشامد نيافت غمگين شد ولى همين‌كه از مسكويه كتابدار خود شنيد كه كتابخانهء وى از تاراج در امان مانده غم خود را فراموش كرد و شادمان گرديد . و

--> ( 1 ) . بنا به عقيدهء مارگوليوث كه قسمتى از تجارب الامم را تصحيح و چاپ كرده مسكويه لقب خود او و بنا به نظر بروكلمن مسكويه لقب جدّ او بوده است . ( 2 ) . معروف است كه خود او زردشتى بوده و مسلمان شده ولى از اينكه نام پدرش محمد بوده بعضى حدس مىزنند كه نخستين كسى كه از اين خاندان اسلام آورده پدرش بوده است .